Τη Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου κατατέθηκε στη Βουλή των Ελλήνων από τον υπουργό Εσωτερικών, Θοδωρή Λιβάνιο, το πολυσυζητημένο νομοσχέδιο που εισάγει την επιστολική ψήφο στις βουλευτικές εκλογές και ορίζει την εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση με ισχυρό πολιτικό και συμβολικό αποτύπωμα, η οποία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που οι Έλληνες του εξωτερικού συμμετέχουν στο δημοκρατικό σώμα.
Κεντρικό στοιχείο του νομοσχεδίου είναι η επέκταση της άσκησης του εκλογικού δικαιώματος των Ελλήνων εκλογέων που ζουν ή διαμένουν εκτός της επικράτειας μέσω επιστολικής ψήφου στις εθνικές βουλευτικές εκλογές — μια διαδικασία που, μέχρι τώρα, είχε εφαρμοστεί μόνο στις πρόσφατες ευρωεκλογές.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο ορίζει διακριτή εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού, η οποία προβλέπει τρείς (3) έδρες στο εθνικό Κοινοβούλιο. Οι Έλληνες εκτός επικράτειας θα μπορούν να εκλέγουν απευθείας τους βουλευτές που θα τους εκπροσωπούν, όπως συμβαίνει με τις περιφέρειες εντός Ελλάδας.
Για να εφαρμοστούν οι νέες ρυθμίσεις ήδη στις εθνικές εκλογές του 2027, απαιτείται πλειοψηφία 2/3 των βουλευτών, όπως ορίζει η παρ. 4 του άρθρου 51 του Συντάγματος. Εάν αυτή η αυξημένη πλειοψηφία δεν συγκεντρωθεί, το ισχύον πλαίσιο — που προβλέπει φυσική παρουσία σε εκλογικά τμήματα σε πρεσβείες και προξενεία — θα παραμείνει σε ισχύ για τις εκλογές του 2027. Η εφαρμογή της εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού σε αυτή την περίπτωση θα μετατεθεί στις αμέσως επόμενες εκλογές.
Σημαντικό επίσης είναι ότι η κατανομή των τριών εδρών της περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού θα γίνεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που υπολογίζονται οι έδρες σε άλλες τριεδρικές εκλογικές περιφέρειες εντός χώρας — π.χ. στην Αργολίδα ή τη Λακωνία — με βάση το συνολικό εκλογικό αποτέλεσμα.
Το νομοσχέδιο έρχεται μετά από διάλογο με τα κόμματα και τρεις συνεδριάσεις άτυπης διακομματικής επιτροπής, ένα στοιχείο που επισημαίνουν κυβερνητικοί κύκλοι ως ένδειξη διακομματικής επεξεργασίας. Η πρώτη κοινή συνεδρίαση των αρμόδιων κοινοβουλευτικών επιτροπών έχει οριστεί για 19 Φεβρουαρίου 2026, ενώ η συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής αναμένεται την πρώτη εβδομάδα του Μαρτίου.
Θέσεις κομμάτων: Αναζήτηση συναίνεσης ή νέα γραμμή πολιτικής αντιπαράθεσης;
Η συζήτηση για την επιστολική ψήφο και τη συγκρότηση εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού εξελίσσεται σε κρίσιμο τεστ κοινοβουλευτικής συναίνεσης, καθώς η εφαρμογή των ρυθμίσεων από τις επόμενες εθνικές εκλογές απαιτεί αυξημένη πλειοψηφία 200 βουλευτών.
Η κυβερνητική πλειοψηφία, μέσω του Υπουργείο Εσωτερικών, υποστηρίζει ότι η ρύθμιση αποτελεί θεσμική ωρίμανση της πρόβλεψης του άρθρου 51 του Συντάγματος και συνέχεια των βημάτων που έγιναν με την ψήφο των αποδήμων στις ευρωεκλογές. Το επιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι η καθιέρωση της επιστολικής ψήφου και η δημιουργία ξεχωριστής περιφέρειας διασφαλίζουν ισότιμη συμμετοχή και ενισχύουν τον δεσμό της Πολιτείας με τη διασπορά.
Από την πλευρά της αξιωματικής αντιπολίτευσης εκφράζονται επιφυλάξεις ως προς τις τεχνικές εγγυήσεις της διαδικασίας και το εύρος του εκλογικού σώματος που θα ενταχθεί στο νέο σχήμα. Στελέχη της αντιπολίτευσης τονίζουν την ανάγκη αυστηρών μηχανισμών ελέγχου και σαφούς καθορισμού προϋποθέσεων, ώστε να διασφαλιστεί η μυστικότητα και η γνησιότητα της ψήφου.
Άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης εμφανίζονται θετικά στην αρχή της διευκόλυνσης των αποδήμων, ωστόσο ζητούν διευκρινίσεις για τη λειτουργία της νέας εκλογικής περιφέρειας και τον τρόπο κατανομής των τριών εδρών. Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η κατανομή θα γίνεται με τον ίδιο τρόπο που εφαρμόζεται σε τριεδρικές περιφέρειες εντός χώρας, βάσει του συνολικού εκλογικού αποτελέσματος.
Το πολιτικό στοίχημα, επομένως, δεν περιορίζεται στη θεσμική και τεχνική διάσταση της ρύθμισης. Αφορά και την επίτευξη ευρείας διακομματικής συναίνεσης — προϋπόθεση απαραίτητη για να εφαρμοστούν οι αλλαγές ήδη από τις εκλογές του 2027. Σε διαφορετική περίπτωση, το νέο πλαίσιο θα τεθεί σε ισχύ από την επόμενη εκλογική αναμέτρηση, παρατείνοντας για μία ακόμη φορά τη συζήτηση για τον τρόπο συμμετοχής του Απόδημου Ελληνισμού.
